Dù đang tồn tại hai giá trong huy động vốn và lãi suất gửi tiền khá cao so với lạm phát nhưng ngân hàng (NH) vẫn kêu khó huy động vốn. Tình trạng này là do hệ thống NH đang bị khống chế trần lãi suất huy động

Theo các NH, một khi chưa công khai được lãi suất huy động thực thì tình trạng dấm dúi vẫn còn và tiền vẫn ít vào NH.

Lãi suất “màn hình phẳng”

Đúng quy luật, lãi suất phải có đường cong, tức là gửi ngắn lãi suất thấp, gửi dài lãi suất cao, càng dài lãi suất càng cao. Thế nhưng, nay lãi suất như màn hình phẳng. Đó là ví von của tổng giám đốc một NH cổ phần tại Q.1, TP.HCM trước thực trạng các NH áp dụng mức lãi suất xoay quanh 10,5% cho tất cả các kỳ hạn từ một vài tuần đến vài năm. Hậu quả là NH chỉ huy động tiền gửi ngắn hạn, từ ba tháng trở xuống. Còn các kỳ hạn dài, NH chỉ niêm yết lãi suất, gần như không có người gửi.

Khá nhiều người cao tuổi, cán bộ hưu trí có thói quen gửi tiền dài hạn để được hưởng lãi suất cao hơn đã phải lắc đầu vì gửi 36 tháng lãi suất chỉ nhỉnh hơn lãi suất gửi kỳ hạn một tháng. Trong khi bình thường, tiền nhàn rỗi của những người cao tuổi luôn là nguồn vốn gửi dài hạn của các NH.

Lãnh đạo một NH nói đúng ra NH phải tạo cho người gửi tiền thói quen gửi tiền dài hạn và đó là nguồn vốn mà nền kinh tế đang cần khi vốn đầu tư từ thị trường chứng khoán chưa đáp ứng đủ. Thế nhưng, việc áp dụng trần lãi suất đã đẩy cả hệ thống NH và người gửi tiền chạy theo tiền gửi ngắn hạn. Hơn hai năm qua, người gửi tiền đã biết đến lãi suất tuần, lãi suất ngày, bỏ qua lãi suất 12, 24 tháng, thậm chí 36 tháng.

NH quy mô nhỏ cũng là nạn nhân của trần lãi suất. Cách để các NH này thu hút người gửi tiền là lãi suất cao hơn nhưng nay đã bị vô hiệu bởi trần lãi suất. Nhiều người gửi tiền trách lãnh đạo NH quy mô nhỏ sao không có mức lãi suất hấp dẫn hơn. Những NH quy mô nhỏ nói cũng muốn lắm nhưng đưa lãi suất huy động vượt 10,5% là NH Nhà nước sẽ thanh tra toàn diện.

Lách để có đường cong

Nhiều NH nói họ rất bức xúc khi không được công khai lãi suất thực trả cho người gửi tiền. Năm ngoái các NH đồng loạt một mức lãi suất 9,999%, còn nay là 10,499%, trong khi thực tế phải trả 12-13%/năm. Các NH cũng đã xoay trở để né trần lãi suất huy động, tạo đường cong lãi suất, lãi cao hơn cho kỳ hạn gửi dài. Công khai là các chương trình khuyến mãi, thưởng thêm lãi suất...

Cách lách trần phổ biến nhất nhưng không công khai là NH và người gửi tiền thỏa thuận riêng về khoản lãi trả thêm ngoài trần lãi suất huy động đã được công bố. Thế nhưng, chỉ những người gửi số tiền lớn mới mạnh dạn đòi NH trả thêm.

Trong khi đó theo nhiều NH, người gửi tiền muốn rõ ràng, NH công khai và tính toán đầy đủ vào lãi suất, phần khuyến mãi chỉ là phụ. Có như thế người gửi tiền mới có thể so sánh, lựa chọn. Còn hiện nay chỉ có một số ít người được gửi theo lãi suất thỏa thuận, thiệt cho người gửi số lượng ít.

Lãi cao vẫn khó hút vốn

So với lạm phát thì người gửi tiền đang lãi lớn. Chỉ số giá tiêu dùng năm 2009 là 6,8% nhưng lãi suất gửi tiền lên đến gần 10%/năm. Dự kiến chỉ số giá tiêu dùng cả năm 2010 là 7%, với trần lãi suất huy động hiện 10,5%/năm, chênh hơn 3% cũng là rất cao. Tuy nhiên, do bị khống chế trần lãi suất huy động nên các NH không thể cạnh tranh, quy luật cung cầu bị vô hiệu hóa, dẫn đến lãi suất cao nhưng NH vẫn khó huy động vốn.

Nếu để lãi suất cho thị trường quyết định, có thể thời gian đầu lãi suất tăng lên do thời gian qua bị kìm nén, nhưng sẽ phân hóa theo hướng có cao có thấp và sau đó là giảm dần. Những dự án kém hiệu quả không thể chịu đựng được lãi suất vay cao, nhu cầu vốn từ đó sẽ giảm đi, NH buộc phải giảm lãi suất huy động. Còn hiện nay, do bị khống chế trần lãi suất cho vay và huy động nên ai cũng muốn vay, đẩy nhu cầu vốn lên cao.

Được biết, dự kiến ngày 9-3 tại TP.HCM, Hiệp hội NH VN (VNBA) sẽ nghe ý kiến của các NH về vấn đề trần lãi suất huy động để có kiến nghị với NH Nhà nước. Trước đó ngày 5-3, VNBA đã họp với các NH thành viên ở phía Bắc. Tại cuộc họp này vẫn có nhiều ý kiến trái chiều nhau. Có ý kiến lo ngại nếu bỏ trần lãi suất sẽ làm bùng lên cuộc chạy đua tăng lãi suất như từng diễn ra trong năm 2008.

Hiện trần lãi suất 10,5%/năm dù bị xé rào nhưng nó vẫn là cái “neo” để các NH huy động xoay quanh mức này. Tuy nhiên, cũng có ý kiến đề nghị nên sớm dỡ trần lãi suất huy động. Theo lãnh đạo một NH, việc cho vay thỏa thuận mà NH Nhà nước vừa cho phép sẽ khó triển khai nếu vướng trần lãi suất huy động. Lý do là NH không huy động được vốn, trong khi người dân kỳ vọng lãi suất tăng thêm nên chỉ gửi ngắn hạn.

InTeVeS.com (Theo tuoitre.com.vn)